زمان تقریبی مطالعه: 31 دقیقه
 

ابوالخیر احمد بن اسماعیل حاکمی طالقانی





اَبوالْخِیرِ طالَقانی، احمد بن اسماعیل بن یوسف بن محمد بن عباس حاکمی (۵۱۲-۵۹۰ ق/۱۱۱۸-۱۱۹۴ م)، ملقب به رضی الدین، فقیه ، محدث، مفسر و واعظ شافعی اشعری می باشد.


۱ - ولادت و فات



وفات او را اغلب در ۱۳ محرم گفته اند،
[۱] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
ولی تاریخ های ۱۹ و ۲۳ محرم ۵۹۰ نیز داده شده است.
[۳] منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۰۰، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
در روایتی از پسر او «ابوالمناقب محمد»، ولادت وی در ۲۷ رمضان ۵۱۱ و درگذشت او در ۲۱ محرم ۵۸۹ آمده است.
[۴] ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۷-۴۸، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.


۲ - تحصیلات مقدماتی



ابوالخیر در خاندانی اهل دانش که از طالقان قزوین بودند، پروش یافت و نه تنها پدرش اسماعیل از عالمان برجسته آن دیار شمرده می‌شد، بلکه نیای بزرگ او محمد بن عباس نیز فقیهی سرشناس بوده و سال ها در طالقان مسند قضا داشته است.
ابوالخیر از کودکی به تحصیل مقدمات پرداخت و هفت ساله بود که قرآن را از حفظ داشت. از مشایخ او در دوره آغازین تحصیلش می‌توان «ابراهیم بن عبدالملک شحاذی» را نام برد.
[۸] ابن جزری محمد بن محمد، غایة النهایة، ج۱، ص۳۹، به کوشش گ برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.

او در حالی که نوجوانی بیش نبود، برای ادامه تحصیل راهی نیشابور شد و در آنجا، احتمالاً با پیشینه آشنایی خانوادگی، تحت تربیت و سرپرستی مستقیم فقیه آن دیار، «ابوسعد محمد بن یحیی نیشابوری»، شاگرد خاص امام محمد غزالی قرار گرفت.
[۹] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
[۱۰] منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۰۰، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.


۳ - اساتید



وی در این فرصت، علاوه بر ابوسعد محمد بن یحیی نیشابوری، از شیوخ بزرگ نیشابور چون «محمد بن عبدالله ارغیانی، عبدالغافر بن اسماعیل فارسی، محمد بن فضل فراوی، عبدالمنعم بن عبدالکریم قشیری و زاهر بن طاهر شحامی» که در فاصله سال های ۵۲۸-۵۳۸ ق وفات یافته اند، دانش آموخت. به علاوه در طوس از «محمد بن منتصر متولی» و «ابوسعید ناصر بن سهل نوقانی» در معیت ابوسعد سمعانی استماع کرد.
[۱۱] سمعانی عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۹، ص۱۲، حیدر آباد دکن، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
[۱۲] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
[۱۳] منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۰۰-۲۰۱، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
[۱۴] منذری محمد بن عبدالعظیم، مشیخة النعّال البغدادی، ج۱، ص۱۱۷، به کوشش ناجی معروف و بشار عواد معروف، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.


۴ - سفر حج



با توجه به سال های درگذشت استادان یاد شده و گزارش های مربوط به تاریخ برخی استماعات ابوالخیر، گویا او در حدود سال ۵۲۸ق به نیشابور رفته و دست کم تا ۵۳۰ق و شاید قدری پس از آن در آن‌جا مقیم بوده است.
از برخی منابع چنین برمی آید که ابوالخیر در هنگام ترک نیشابور، احتمالاً بدون گذار از قزوین ، رهسپار سفر حج شده و در میان راه درنگی در بغداد داشته است
[۱۶] صفدی خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۶، ص۲۵۳، به کوشش س ددرینگ، بیروت، ۱۳۹۲ ق/۱۹۷۲م.
از این رو ممکن است حضور او در ری و استماع وی از شیوخ آن دیار چون «ابوالنجیب سعید بن محمد حمامی» در همین سفر بوده باشد.
[۱۷] ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۰۲، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره ۱.


۵ - بازگشت به قزوین



آنگاه که او به قزوین وارد شد، فقیه بزرگ آن دیار «ابوبکر ملک داد بن علی عمرکی» (د ۵۳۵ق) هنوز در قید حیات بود و احتمالاً فقه آموزی او نزد عمرکی مربوط به این دوره از حضورش در قزوین بوده که از نظر شرایط سنی و پایه تحصیلی آمادگی فراگیری دانش فقه را به دست آورده بوده است.
[۱۸] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.

به هر روی ابوالخیر در بازگشت خود به قزوین، به سان استادی به تدریس فرا گرفته های خود پرداخت
[۱۹] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
و در این دوره (۵۳۸ق) کسانی چون «ابونعیم بن ابی الیمین» از او دانش آموختند.

۶ - سفر به آمل



در فاصله سال های ۵۴۱ تا ۵۵۰ق گزارش هایی از حضور مستمر او در قزوین و اشتغال وی به تعلیم در دست است،
[۲۱] سمعانی عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۹، ص۱۲، حیدر آباد دکن، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
ولی در ۵۴۹ق سراغ او را در آمل داریم که مجالس املایی در آن‌جا برگزار کرده و کسانی از او استماع کرده اند، بدون این‌که دلیل حضور او در آن‌جا روشن باشد. به هر حال این سفر دیری نپاییده و شاید کوتاهی آن موجب شده است تا شرح نویسان ابوالخیر از آن سخن نگویند.

۷ - سفر به بغداد



او در حدود سال ۵۵۵ق بار دیگر به حج رفت و در این سفر در بغداد از شیوخی چون «ابوالفتح ابن بطّی» استماع کرد. وی در مدت این اقامت در بغداد به وعظ پرداخت و مجالس او بسیار مورد توجه مردم و سران قرار گرفت.
[۲۵] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
[۲۶] ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۷، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
[۲۷] ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، مرآة الزمان، ج۸، ص۴۴۳، حیدر آباد دکن، ۱۳۷۱ق/۱۹۵۲م.

ابوالخیر بار آخر در ۵۶۹ق رهسپار بغداد شد و در همان سال به جای «ابونصر احمد بن عبدالله شاشی» (چاچی) به مدرّسی ن ظامیه بغداد منصوب شد.
[۲۸] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص «گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
[۲۹] ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۷، ص۸۷.
دوره تدریس او در نظامیه حدود ۱۱ سال به طول انجامید و رفته رفته از چنان نفوذ و اعتباری در بغداد برخوردار شد که یک بار به عنوان فرستاده خلیفه عباسی به موصل رفت.
[۳۰] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۹۲.

او علاوه بر تدریس، در مدرسه نظامیه و جامع القصر بغداد مجالس وعظ و خطابه داشت
[۳۱] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص «گ ۱۴۱ الف-ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
و ابن جبیر ، جهانگرد اندلسی - که در این سال ها از بغداد گذر کرده - به تفصیل به وصف مجلس خطیبی پرداخته بود که در باب « باب بدر الشریف » بغداد به وعظ پرداخت و همان‌جا بود که خلیفه مستضیء در پای وعظ او می‌نشست.
[۳۲] ذهبی محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۲۱، ص۱۹۲-۱۹۳، به کوشش بشار عواد معروف و محیی هلال سرحان، بیروت، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م.


۷.۱ - علت ترک بغداد


در آن روزگار واعظان در بغداد از جایگاه اجتماعی ویژه ای برخوردار بودند و پیداست در شهری که غالب جمعیت آن شیعی بودند،
[۳۳] مقدسی محمد بن احمد، احسن التقاسیم، ج۱، ص۱۱۲، به کوشش محمد مخزوم، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۷م.
خطابه های پرشور عالمی شافعی با دیدگاه اعتقادی اشعری تا چه اندازه می‌توانست افکار عمومی را برضد او برانگیزد.
نقطه پایان این انگیزش در روز عاشورای ۵۸۰ق بود که از ابوالخیر در نظامیه و بر منبر وعظ اکیداً خواسته شد تا یزید بن معاویه را لعن گوید و چون وی بر پایه مواضع اعتقادی خود از لعن او سرباز زد، جمعی از حاضران پاره آجر و سنگ بر او پرتاب کردند و او را که زخم برداشته بود، در حجره ای حبس کردند. برخی از فقیهان حکم به تعزیر وی دادند و اگرچه با میانجی گری برخی هواداران، ابوالخیر از معرکه به سلامت رست، ولی ماندن در بغداد بر او دشوار شد.
[۳۴] انسان العیون فی مشاهیر سادس القرون، نسخه خطی دانشگاه بغداد، ج۱، ص۴-۵، شماره-۲۴۸.
[۳۵] ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، مرآة الزمان، ج۸، ص۴۴۳، حیدر آباد دکن، ۱۳۷۱ق/۱۹۵۲م.

گفتنی است که در آن هنگام مسأله «لعن یزید» از مسائل حساس بود و فضای بغداد حتی حنبلیانی چون ابن جوزی را بر آن داشته بود تا لعن یزید را تجویز و ترویج نمایند.
[۳۶] ابن جوزی عبدالرحمن بن علی، الرد علی المتعصب العنید، ج۱، ص۶، به کوشش محمد کاظم محمودی، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
[۳۷] ابن جوزی عبدالرحمن بن علی، الرد علی المتعصب العنید، ج۱، ص۱۲، به کوشش محمد کاظم محمودی، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
[۳۸] ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص، ج۱، ص۲۱۹، نجف، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.
[۳۹] ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱۱، ص۵۶۲-۵۶۳.

به دنبال این واقعه، ابوالخیر از مدرّسی نظامیه استعفا کرد و در پی پذیرش آن بغداد را ترک گفته، همراه با حجاج شهر خود به قزوین بازگشت و باقی عمر را در آن‌جا سپری ساخت.
[۴۰] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
[۴۱] ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۷، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.


۸ - آخرین سفر



قزوینی در آثار البلاد چنین آورده که ابوالخیر بدون آشکار ساختن نیت خود در ترک بغداد، از دیوان اذن حج گرفت و از مسیر شام به قزوین بازگشت. ابن اثیر این سفر را در ۵۸۱ق دانسته است.
[۴۳] ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱۱، ص۵۲۲.
گفتنی است که در ۵۸۲ق سراغی از ابوالخیر در همدان داریم که ممکن است توقفی پیش از رسیدن به وطن بوده باشد.
وی در سرانجام در قزوین درگذشت و در مقبره ای در کنار آرمگاه بزرگانی چون ابن ماجه و احمد غزالی به خاک سپرده شد.
[۴۵] حمدالله مستوفی، تاریخ گزیده، ج۱، ص۷۸۴، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۲ش.
[۴۶] حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، ج۱، ص۵۸-۵۹، به کوشش گ لسترنج، لیدن، ۱۹۱۳م.


۹ - گرایش به تصوف



ابوالخیر مردی عابد و زاهد بوده و در منابع بر این بعد از شخصیت او تکیه بسیاری شده است،
[۴۸] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
اما در مورد گرایش او به تصوف می‌دانیم که وی در نیشابور نزد «ابوالاسعد هبة الرحمن بن عبدالواحد قشیری» با تعالیم صوفیه آشنا شد و در رباط «ابوعلی ذقّاق»، از دست او خرقه پوشید.
وی همچنین در ۵۴۲ق به تدریس کتاب «الاربعون» ابوعبدالرحمن سلمی و در ۵۸۱ق به تدریس بخشی از کتاب «سنن الصوفیة» همو پرداخت و جمعی از طالبان در قزوین این متون را از وی فرا گرفتند.
[۵۲] رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۵۹، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.

وی سخنی در تعریف تصوف داشته که رافعی آن را نقل کرده است. در منابع کراماتی نیز به او نسبت داده اند.

۱۰ - گرایش به مذهب اشعری



ابوالخیر در کلام بر مذهب اشعری بود،
[۵۷] انسان العیون فی مشاهیر سادس القرون، نسخه خطی دانشگاه بغداد، ج۱، ص۴، شماره-۲۴۸.
[۵۸] ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، مرآة الزمان، ج۸، ص۴۴۳، حیدر آباد دکن، ۱۳۷۱ق/۱۹۵۲م.
ولی دانسته نیست او این علم را در کجا و از کدام استاد فرا گرفته بود، تنها می‌دانیم که در دوره تدریس خود در بغداد، در علم کلام نیز شاگردانی داشت.
[۵۹] منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۸۲، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
[۶۰] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
بسیار محتمل است که او در نیشابور تأثیر آن بوده باشد.
به هر روی پافشاری او در برخی دیدگاه های کلامی، نه تنها موجب شد که به ناچار بغداد را ترک کند، بلکه در قزوین نیز او را در برخورد سخت با شیعیان آن دیار قرار داد. او حتی در تألیف کتاب «الاربعون» که در فضایل حضرت علی (علیه‌السلام) پرداخته شده، از نگرش شیعی دوری جسته است.
[۶۲] ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۰، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.


۱۱ - جایگاه فقهی و تفسیری



ابوالخیر در فقه شافعی و خلاف بین مذاهب سرآمد بود
[۶۳] ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۶-۴۷، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
و بر علوم تفسیر آگاهی داشت و موضوع تدریس او در نظامیه بغداد را بیش‌تر فقه و تفسیر تشکیل می‌داد.
[۶۵] سبکی عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۶، ص۱۰-۱۱، به کوشش عبد الفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحی، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

او در روایت برخی از کتب تفسیر روایی چون تفسیر کلبی و «اسباب النزول واحدی» نقش واسطه را ایفا کرده
[۶۷] رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۱۱، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
و تفسیر ثعلبی را که در طوس آموخته بود،
[۶۸] سمعانی عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۹، ص۱۲، حیدر آباد دکن، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
در ۵۷۰ ق در نظامیه بغداد و شاید در دیگر فرصت ها باز گفت، به طوری که برخی از آیندگان در عراق و خراسان تفسیر ثعلبی را از طریق او روایت می‌کردند.
[۶۹] ابن بطریق یحیی بن حسن، خصائص الوحی المبین، ج۱، ص۲۲، به کوشش محمد باقر محمودی، تهران، ۱۴۰۶ق.
[۷۰] جوینی ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، ج۲، ص۹، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
[۷۱] جوینی ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، ج۲، ص۱۸، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.


۱۲ - توجه به علم قرائت



او علاوه بر تفسیر، به علم قرائت نیز توجه داشت، چنانکه ابتدا از محضر «ابراهیم بن عبدالملک شحاذی»، از شاگردان مقری نامدار و ابومعشر طبری بهره جست
[۷۲] ابن جزری محمد بن محمد، غایة النهایة، ج۱، ص۳۹، به کوشش گ برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
سپس در سفر نیشابور با الغایة «ابن مهران» در قرائات دهگانه آشنا شد و با تدریس آن در قزوین ، به ترویج این کتاب در آن سرزمین پرداخت
[۷۴] رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۱۴۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
[۷۵] رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
.
نام شماری از شاگردان او در قرائت را ابن جزری
[۷۶] ابن جزری محمد بن محمد، غایة النهایة، ج۱، ص۳۹، به کوشش گ برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
به دست داده که با اطلاعات موجود در التدوین رافعی تکمیل می‌گردد. گفته‌اند که ابوالخیر تا آخرین ساعات عمر بر اقراء مداومت داشته است.

۱۳ - جایگاه حدیثی



علاوه بر احراز علوم یاد شده، ابوالخیر محدثی کثیر الحدیث بود و از شیوخ بسیار در قزوین، نیشابور و بغداد استماع کرده بود.

۱۳.۱ - سایر مشایخ


به جز شیوخی که پیش تر از آنان یاد شد، می توان از پدرش «ابوسعد اسماعیل بن یوسف، شریف ابوالفتوح زینبی، عبدالجبار بن محمد خواری، علی بن شافعی قزوینی، صابومحمد موفق بن سعید وجیه بن طاهر شحامی» نام برد.
[۸۰] ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۰۲، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
[۸۱] ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۰۶، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
[۸۲] ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۱، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
[۸۳] ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۴، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
[۸۴] ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۵، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
[۸۵] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.


۱۳.۲ - راویان


همچنین جمع کثیری در قزوین ، بغداد و دیگر جای ها از ابوالخیر حدیث شنیده یا اجازه دریافت داشته‌اند که در میان آنان نام مشاهیری چون «عبدالکریم بن محمد رافعی (نوه دختری خواهر وی)، محمد بن سعید ابن دبیثی، محمد بن انجب نعّال بغدادی و موفق عبداللطیف بن یوسف» دیده می‌شود.
[۸۷] ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص «گ ۱۴۱ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
[۸۸] منذری محمد بن عبدالعظیم، مشیخة النعّال البغدادی، ج۱، ص۱۱۷، به کوشش ناجی معروف و بشار عواد معروف، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.
[۸۹] ذهبی محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۲۱، ص۱۹۳، به کوشش بشار عواد معروف و محیی هلال سرحان، بیروت، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م.

رافعی در جای جای التدوین ده‌ها تن از شاگردان و راویان ابوالخیر را بر شمرده و اطلاعات آن با اطلاعات داده شده در مواضعی از تکمله منذری، تلخیص مجمع الآداب ابن قوّطی، بعیة الطلب ابن عدیم و دیگر منابع تکمیل می‌گردد.

۱۳.۳ - منابع روایی


او به روایت بسیاری از کتب حدیث، چون صحیح مسلم (در ۵۴۵ق)، صحیفه جویریّة بن اسماء، مسند ابن راهویه ، تاریخ نیسابور حاکم نیشابوری ، سنن بیهقی و دیگر آثار او اهتمام ورزیده است.
[۹۳] ابن نقطه محمد بن عبدالغنی، التفیید، ج۱، ص۱۳۷، حیدرآباد دکن، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.


۱۴ - آثار



به گفته رافعی ابوالخیر آثار کوچک و بزرگ پرشماری در علوم مختلف تفسیر، فقه و غیر آن تألیف کرده بود که از آن میان تنها شماری اندک شناخته شده است، بدین شرح:
۱. الاربعون المنتقی فی فضائل علی المرتضی، که به کوشش عبدالعزیز طباطبائی در مجله تراثنا به چاپ رسیده است و احادیث مسند در مناقب حضرت علی (علیه‌السلام) را در بردارد.
این اثر مورد استفاده رضی الدین ابن طاووس در الیقین
[۹۵] ابن طاووس علی بن موسی، الیقین، ص۱۹۵، نجف، ۱۳۶۹ق/۱۹۵۰م.
[۹۶] ابن طاووس علی بن موسی، الیقین، ص۱۹۷، نجف، ۱۳۶۹ق/۱۹۵۰م.
و محب الدین طبری در ذخائر العقبی و الریاض النّصرة
[۹۸] محب الدین طبری احمد بن عبدالله، الریاض، ج۱، ص۱۰، النضرة، بیروت، ۱۴۰۵ ق/۱۹۸۴م.
قرار گرفته است.
۲. تعریف الاصحاب سواء السبیل الی اسانید الکتب المسوعة او المستجازة، که رافعی از آن با عنوان «فهرست مسموعات الامام احمد بن اسماعیل» نام برده شده است.
ابوالخیر در این اثر فهرستی از اسانید خود به آثار گوناگون پیشینیان را به دست داده و در ۵۸۸ق آن را در قزوین باز گفته است. نسخه ای خطی از بخش دوم این فهرست در کتابخانه چستربیتی یافت می شود.
۳. کتاب السّرد و الفرد، که نسخه ای خطی از آن در ضمن مجلدی در مجموعه شهید علی پاشا در کتابخانه سلیمانیه استانبول به شماره ۵۳۹ موجود است.
[۱۰۳] طباطبایی عبدالعزیز، یادداشت پایان «الاربعون» (ابوالخیر)، ج۱، ص۱۲۸.

۴. مجموعه‌هایی از احادیث در مناقب ابوبکر ، عمر و عثمان که به صورت خطی در همان مجلد در مجموعه شهید علی پاشا مندرج است.
[۱۰۴] طباطبایی عبدالعزیز، نتائج الاسفار، منتشرنشده.
[۱۰۵] محب الدین طبری احمد بن عبدالله، الریاض، ج۱، ص۱۰، النضرة، بیروت، ۱۴۰۵ ق/۱۹۸۴م.

۵. التبیان فی مسائل القرآن، در رد بر دیدگاه های حلولیّه و جهمیّه و قائلین به خلق قرآن .
[۱۰۶] حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۱، ص۳۴۱.
[۱۰۷] اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ص۸۸.

۶. حظائیر القدس، که در آ ن ۶۴ نام برای ماه رمضان بر شمرده و در شرح حدیث قدسی «الصوم لی و أنا اجزی به» ۵۵ قول مختلف نقل کرده است.
[۱۰۸] سبکی عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۶، ص۱۲، به کوشش عبد الفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحی، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.

۷. کتاب الدیک، که آن را پیش از ۵۶۲ق به پایان آورده است.
۸. مفاتیح العطیّات و مغالیق البلیّیات، در اذکار و دعوات، به زبان فارسی .
[۱۱۰] اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ص۸۸.

گفتنی است که در نسخه ای کتابت شده در حدود سال ۱۱۰۰ق موجود در کتابخانه سلطنتی برلین ، مطالبی درباره دفعات دیدار جبرئیل با حضرت آدم (علیه‌السلام) و دیگر پیامبران ، از یکی از آثار ابوالخیر طالقانی اقتباس شده است.

۱۵ - فهرست‌منابع



(۱) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ.
(۲) ابن بطریق یحیی بن حسن، خصائص الوحی المبین، به کوشش محمد باقر محمودی، تهران، ۱۴۰۶ق.
(۳) ابن جبیر محمد بن احمد، رحلة، لیدن، ۱۹۰۷م.
(۴) ابن جزری محمد بن محمد، غایة النهایة، به کوشش گ برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
(۵) ابن جوزی عبدالرحمن بن علی، الرد علی المتعصب العنید، به کوشش محمد کاظم محمودی، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
(۶) ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص، نجف، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.
(۷) ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، مرآة الزمان، حیدر آباد دکن، ۱۳۷۱ق/۱۹۵۲م.
(۸) ابن خلکان، وفیات الاعیان.
(۹) ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
(۱۰) ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
(۱۱) ابن طاووس علی بن موسی، الیقین، نجف، ۱۳۶۹ق/۱۹۵۰م.
(۱۲) ابن نقطه محمد بن عبدالغنی، التفیید، حیدرآباد دکن، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
(۱۳) ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
(۱۴) انسان العیون فی مشاهیر سادس القرون، نسخه خطی دانشگاه بغداد، شماره-۲۴۸.
(۱۵) اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین.
(۱۶) جوینی ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
(۱۷) حاجی خلیفه، کشف الظنون.
(۱۸) حمدالله مستوفی، تاریخ گزیده، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۲ش.
(۱۹) حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، به کوشش گ لسترنج، لیدن، ۱۹۱۳م.
(۲۰) ذهبی محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، به کوشش بشار عواد معروف و محیی هلال سرحان، بیروت، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م.
(۲۱) رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
(۲۲) سبکی عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الکبری، به کوشش عبد الفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحی، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.
(۲۳) سمعانی عبدالکریم بن محمد، الانساب، حیدر آباد دکن، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
(۲۴) صفدی خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، به کوشش س ددرینگ، بیروت، ۱۳۹۲ ق/۱۹۷۲م.
(۲۵) طباطبایی عبدالعزیز، نتائج الاسفار، منتشرنشده.
(۲۶) طباطبایی عبدالعزیز، یادداشت پایان «الاربعون» (ابوالخیر).
(۲۷) قزوینی زکریا بن محمود، آثار البلاد و اخبار العباد، بیروت، دار بیروت للطباعة و النشر.
(۲۸) محب الدین طبری احمد بن عبدالله، ذخائر العقبی، قاهره، ۱۳۵۶ق.
(۲۹) محب الدین طبری احمد بن عبدالله، الریاض، النضرة، بیروت، ۱۴۰۵ ق/۱۹۸۴م.
(۳۰) مقدسی محمد بن احمد، احسن التقاسیم، به کوشش محمد مخزوم، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۷م.
(۳۱) منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
(۳۲) منذری محمد بن عبدالعظیم، مشیخة النعّال البغدادی، به کوشش ناجی معروف و بشار عواد معروف، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.
(۳۳) یاقوت حموی، معجم البلدان.

۱۶ - پانویس


 
۱. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۲. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۷، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۳. منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۰۰، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
۴. ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۷-۴۸، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
۵. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۱، ص۴۵۰، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۶. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۳۰۷، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۷. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۴، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۸. ابن جزری محمد بن محمد، غایة النهایة، ج۱، ص۳۹، به کوشش گ برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
۹. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۱۰. منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۰۰، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
۱۱. سمعانی عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۹، ص۱۲، حیدر آباد دکن، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
۱۲. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۱۳. منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۰۰-۲۰۱، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
۱۴. منذری محمد بن عبدالعظیم، مشیخة النعّال البغدادی، ج۱، ص۱۱۷، به کوشش ناجی معروف و بشار عواد معروف، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.
۱۵. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۱۶. صفدی خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۶، ص۲۵۳، به کوشش س ددرینگ، بیروت، ۱۳۹۲ ق/۱۹۷۲م.
۱۷. ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۰۲، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره ۱.
۱۸. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۱۹. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۲۰. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۷۶، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۲۱. سمعانی عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۹، ص۱۲، حیدر آباد دکن، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
۲۲. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۴۵۱، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۲۳. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۳۰۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۲۴. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۲۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۲۵. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۲۶. ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۷، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
۲۷. ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، مرآة الزمان، ج۸، ص۴۴۳، حیدر آباد دکن، ۱۳۷۱ق/۱۹۵۲م.
۲۸. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص «گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۲۹. ابن خلکان، وفیات الاعیان، ج۷، ص۸۷.
۳۰. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۹۲.
۳۱. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص «گ ۱۴۱ الف-ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۳۲. ذهبی محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۲۱، ص۱۹۲-۱۹۳، به کوشش بشار عواد معروف و محیی هلال سرحان، بیروت، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م.
۳۳. مقدسی محمد بن احمد، احسن التقاسیم، ج۱، ص۱۱۲، به کوشش محمد مخزوم، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۷م.
۳۴. انسان العیون فی مشاهیر سادس القرون، نسخه خطی دانشگاه بغداد، ج۱، ص۴-۵، شماره-۲۴۸.
۳۵. ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، مرآة الزمان، ج۸، ص۴۴۳، حیدر آباد دکن، ۱۳۷۱ق/۱۹۵۲م.
۳۶. ابن جوزی عبدالرحمن بن علی، الرد علی المتعصب العنید، ج۱، ص۶، به کوشش محمد کاظم محمودی، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
۳۷. ابن جوزی عبدالرحمن بن علی، الرد علی المتعصب العنید، ج۱، ص۱۲، به کوشش محمد کاظم محمودی، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
۳۸. ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص، ج۱، ص۲۱۹، نجف، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.
۳۹. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱۱، ص۵۶۲-۵۶۳.
۴۰. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۴۱. ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۷، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
۴۲. قزوینی زکریا بن محمود، آثار البلاد و اخبار العباد، ج۱، ص۴۰۲، بیروت، دار بیروت للطباعة و النشر.    
۴۳. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱۱، ص۵۲۲.
۴۴. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۶، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۴۵. حمدالله مستوفی، تاریخ گزیده، ج۱، ص۷۸۴، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۲ش.
۴۶. حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، ج۱، ص۵۸-۵۹، به کوشش گ لسترنج، لیدن، ۱۹۱۳م.
۴۷. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۴، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۴۸. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۴۹. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۶، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۵۰. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۱، ص۲۲۹، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۵۱. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۳۰، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۵۲. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۵۹، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
۵۳. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۶۰، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۵۴. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۷، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۵۵. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۷، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۵۶. قزوینی زکریا بن محمود، آثار البلاد و اخبار العباد، ج۱، ص۴۰۲-۴۰۳، بیروت، دار بیروت للطباعة و النشر.    
۵۷. انسان العیون فی مشاهیر سادس القرون، نسخه خطی دانشگاه بغداد، ج۱، ص۴، شماره-۲۴۸.
۵۸. ابن جوزی یوسف بن قزاوغلی، مرآة الزمان، ج۸، ص۴۴۳، حیدر آباد دکن، ۱۳۷۱ق/۱۹۵۲م.
۵۹. منذری عبدالعظیم بن عبدالقوی، التکملة لوفیات النقلة، ج۱، ص۲۸۲، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴م.
۶۰. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۶۱. قزوینی زکریا بن محمود، آثار البلاد و اخبار العباد، ج۱، ص۴۰۲، بیروت، دار بیروت للطباعة و النشر.    
۶۲. ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۰، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
۶۳. ابن دمیاطی احمد بن ایبک، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص۴۶-۴۷، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
۶۴. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۶، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۶۵. سبکی عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۶، ص۱۰-۱۱، به کوشش عبد الفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحی، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.
۶۶. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۷۱، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۶۷. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۱۱، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
۶۸. سمعانی عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج۹، ص۱۲، حیدر آباد دکن، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
۶۹. ابن بطریق یحیی بن حسن، خصائص الوحی المبین، ج۱، ص۲۲، به کوشش محمد باقر محمودی، تهران، ۱۴۰۶ق.
۷۰. جوینی ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، ج۲، ص۹، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
۷۱. جوینی ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، ج۲، ص۱۸، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۸ق/۱۹۷۸م.
۷۲. ابن جزری محمد بن محمد، غایة النهایة، ج۱، ص۳۹، به کوشش گ برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
۷۳. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۲۴۸، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۷۴. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۱۴۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
۷۵. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.
۷۶. ابن جزری محمد بن محمد، غایة النهایة، ج۱، ص۳۹، به کوشش گ برگشترسر، قاهره، ۱۳۵۱ق/۱۹۳۲م.
۷۷. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۷۸. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۷-۱۴۸، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۷۹. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۴، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۸۰. ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۰۲، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
۸۱. ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۰۶، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
۸۲. ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۱، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
۸۳. ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۴، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
۸۴. ابوالخیر طالقانی احمد بن اسماعیل، «الاربعون المنتقی»، ج۱، ص۱۲۵، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، تراثنا، ۱۴۰۵ق، شماره-۱.
۸۵. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، گ ۱۴۱ الف، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۸۶. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۶، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۸۷. ابن دبیثی محمد بن سعید، ذیل تاریخ بغداد، ج۱، ص «گ ۱۴۱ب، تصویر نسخه خطی کتابخانه شهید علی پاشا.
۸۸. منذری محمد بن عبدالعظیم، مشیخة النعّال البغدادی، ج۱، ص۱۱۷، به کوشش ناجی معروف و بشار عواد معروف، بغداد، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵م.
۸۹. ذهبی محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۲۱، ص۱۹۳، به کوشش بشار عواد معروف و محیی هلال سرحان، بیروت، ۱۴۰۴ق/۱۹۸۴م.
۹۰. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۲۳، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۹۱. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۸۳، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۹۲. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۴، ص۱۴۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۹۳. ابن نقطه محمد بن عبدالغنی، التفیید، ج۱، ص۱۳۷، حیدرآباد دکن، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
۹۴. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۴، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۹۵. ابن طاووس علی بن موسی، الیقین، ص۱۹۵، نجف، ۱۳۶۹ق/۱۹۵۰م.
۹۶. ابن طاووس علی بن موسی، الیقین، ص۱۹۷، نجف، ۱۳۶۹ق/۱۹۵۰م.
۹۷. محب الدین طبری احمد بن عبدالله، ذخائر العقبی، ج۱، ص۳۱، قاهره، ۱۳۵۶ق.    
۹۸. محب الدین طبری احمد بن عبدالله، الریاض، ج۱، ص۱۰، النضرة، بیروت، ۱۴۰۵ ق/۱۹۸۴م.
۹۹. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۷۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۱۰۰. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۲، ص۱۴۴، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۱۰۱. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۴۸۰، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۱۰۲. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۴۸۰، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۱۰۳. طباطبایی عبدالعزیز، یادداشت پایان «الاربعون» (ابوالخیر)، ج۱، ص۱۲۸.
۱۰۴. طباطبایی عبدالعزیز، نتائج الاسفار، منتشرنشده.
۱۰۵. محب الدین طبری احمد بن عبدالله، الریاض، ج۱، ص۱۰، النضرة، بیروت، ۱۴۰۵ ق/۱۹۸۴م.
۱۰۶. حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۱، ص۳۴۱.
۱۰۷. اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ص۸۸.
۱۰۸. سبکی عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۶، ص۱۲، به کوشش عبد الفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحی، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۴م.
۱۰۹. رافعی عبدالکریم بن محمد، التدوین فی اخبار قزوین، ج۳، ص۴۸۵، حیدر آباد دکن، ۱۹۸۵م.    
۱۱۰. اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ص۸۸.


۱۷ - منبع


دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابوالخیر طالقانی»، ج۵، ص۲۱۵۱.    


رده‌های این صفحه : تراجم | علمای اهل سنت | علمای قرن ششم | فقهای شافعی | محدثین اهل سنت




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.